فارسی | English

جستجو

  • کاربران حاضر: 0
  • بازدیدکننده امروز: 54
  • بازدید دیروز: 4,956
  • کل بازدید ها: 1,469,235
  • ورودی موتور جستجو: 34,237

معرفی بخش آبخیزداری

بخش تحقیقات حفاظت خاک و آبخیزداری

مقدمه:

استان زنجان به دلیل واقع شدن در حوزه آبخیز سد سفید رود از دیرباز مورد توجه مسئولین بوده و دارای سابقه درخشانی در مدیریت حوزه های آبخیز و مدیریت سیل، سیلاب و کنترل فرسایش و رسوب بوده است. بطوریکه مدیریت آبخیزداری حوزه آبخیز سفید رود در استان زنجان قرار گرفته است.

 بخش تحقيقات آبخيزداري استان زنجان نیز در مركز تحقيقات منابع طبيعي و امور دام استان در سال ۱۳۷۲ با هدف توسعه و ترویج فعالیتهای آبخیزداری تاسیس گردید. این بخش در ۱۵ سال گذشته یکی از فعالتذرین بخشهای تحقیقاتی مرکز تحقیقات کشاورزی و منابع طبیعی بوده و دارای بیش از ۵۰ طرح تحقیقاتی اجرا شده بوده و ایستگاه تحقیقات پخش سیلاب قره چریان به عنوان نگین آبخوانداری کشور حاصل دسترنج همکاران این بخش می باشد.

 

وظایف بخش

۱)       بهینه سازی الگوهای مدیریت حوزه های آبخیز

بررسی و مطالعه الگوهای مدیریت جامع حوزه های آبخیز

 بررسی و تجزیه و تحلیل مسایل اقتصاد خرد وکلان حوزه های آبخیز

 بررسی و شناخت مسایل اجتماعی آبخیز و آبخیزنشینان

 بررسی و مطالعه فرهنگ ها و نقش هنجارهای آبخیزنشینان در تحقق الگوهای بهینه مدیریت حوزه ها

 تدوین دستورالعمل های اجرایی بهره برداری از منابع پایه حوزه های آبخیز

طرح جامع پایگاه داده های حوزه های آبخیز

اولویت بندی حوزه های آبخیز استان جهت اجرای عملیات آبخیزداری و تعیین مناسبترین و اقتصادی ترین عملیات آبخیزداری جهت اجرا درحوزه های استان.

۲)       مدیریت فرسایش وحفاظت خاک :

بررسی سهم انواع فرسایش در تولید رسوب

بررسی نقش فعالیتهای عمرانی در تشدید فرسایش ورسوب حوزه هاوشیوه های عملی کنترل آن

بررسی انواع مدلهای برآورد فرسایش و رسوب و بهینه کردن و بهینه کردن آنها بر اساس شرایط منطقه ای.

۳)       هيدرولوژي و توسعه منابع آب

برنامه ریزی جهت کنترل و مدیریت رودخانه ها، آبراهه ها و مسیل ها.

مهندسی رودخانه و ارزیابی وتعیین مناسبترین واقتصادی ترین روشهای ساماندهی رودخانه ها ومسلیها.

 پهنه بندي فرسايش پذيري و تعيين بازه هاي بحراني در رودخانه ها و مسيلهاي استان.

بررسی وضعیت آبخوانهای استان و برنامه ریزی جهت اجرای طرحهای تغذیه مصنوعی در استان.

۴)       مدیریت سیلاب :

ارزیابی وبهینه سازی روشهای سنتی ونوین بهره برداری ازسیلاب

بررسي و معرفي الگوهاي بهينه استحصال، ذخيره و مديريت نزولات جوي و روانابهاي سطحي در حوزه‌هاي آبخيز استان

توسعه بهره برداری از منابع آب  كوچك در حوزه هاي آبخيز

اهداف بخش 

۱)       برنامه ریزی در راستای بهبود منابع آبهای زیرزمینی بوسیله اجرای طرحهای پیشنهادی آبخوانداری و تغذیه مصنوعی و بررسی عملکرد این سیتمها و میزان تاثر گداری آنها.

۲)       اجرای مطالعات و طرحهای تحقیقاتی در زمینه مدیریت بهینه منابع آبهای سطحی در قالب طرحهای آبخیزداری و  کنترل سیل و سیلاب

۳)       پهنه بندی شدت فرسایش خاک و بهینه کردن مدلهای برآورد فرسایش و رسوب برای استان و ارائه پیشنهاد برای کنترل فرسایش و حفاظت خاک .

۴)       اجرای طرحهای پژوهشی به منظور مکانیابی مناطق مستعد ایجاد سامانه های تغذیه مصنوعی و ایجاد سدهای ذخیره آب سطحی و زیرزمینی.

۵)       استفاده و توسعه  از سیستمهای نوین همانند علوم RS و GIS در برنامه ریزی های منطقه ای مربوط به حفاظت خاک و آبخیزداری و آبخوانداری.

 

دستاوردهای شاخص بخش

انجام عملیات پخش سیلاب در ایستگاه آموزشی و تحقیقاتی آبخوانداری قره چریان و به تبع آن :

تزریق سالانه متوسط ۵ میلیون متر مکعب آب به آبخوان دشت و  افزایش کمیت و کیفیت پوشش گیاهی داخل محدوده ایستگاه (حدود ۷۰ گونه مرتعی).

انحراف جریان آب رودخانه ارمغانخانه – قره چریان در مواقع سیلابی به داخل ایستگاه پخش سیلاب (حتی توسط روستائیان منطقه) موجب پخش آب در سطح عرصه بصورت آرام میگردد و روستاهای پایین دست که در مسیر رودخانه هستند از  خطر ویرانگر سیل حفاظت می‌گردند.

فراهم نمودن محیط مناسب برای حیات وحش. از جمله گونه های جانوری موجود عبارتند از :  آهو، گرگ، روباه، کبک، لک لک، مرغابی و اردک و بسیاری دیگر از پرنندگان مهاجر.

افزایش سطح آب زیرزمینی و احیاء دوباره قناتها و چاههای محدوده اجرای طرح و در نتیجه تمایل به حفر چاههای جدید و نیز وجود آب قابل توجه در چاههای پایین دست حتی در فصل تابستان، موجب افزایش سطح زیرکشت زمینهای آبی در پایین دست ایستگاه به مقدار قابل توجه  شده و در نتیجه اشتغال بسیاری از اهالی را فراهم آورده است.

بازگشت بسیاری از روستائیان مهاجرت کرده به محل سکونت خود در روستاهای پایین دست ایستگاه.

بهبود قابل توجه وضعیت اقتصادی روستائیان منطقه و تاثیر آن بر وضعیت اجتماعی و فرهنگی.

تامین آب شرب شهر ارمغانخانه و روستاهای مجاور توسط حفر چاه در اراضی پایین دست ایستگاه.

فراهم نمودن امکانات و یک اکوسیستم دست نخورده و بکر جهت تحقیقات گونه های گیاهی و جانوری. همچنین امکان تحقیقات در حوزه های هیدرومتری، آبهای زیرزمینی، خاکشناسی و … فراهم گردیده است.

۱)      ارزیابی شرایط طبیعی رویشگاه و تهيه نقشه قلمرو گسترش گياهان دارويي و صنعتي استان زنجان

۲)      تهیه نقشه مناطق مستعد کشت باغات دیم در اراضی شیبدار استان زنجان

۳)      تهیه نقشه مناطق مستعد احداث سدهای زیرزمینی با استفاده از سیستم پشتیبان تصمیم گیری (DSS).

۴)      مناسبترين روابط و مدل ریاضی براي دبی‌های اوج برآوردی در حوزه آبخيز سفيد‌رود (ناحیه غیر خزری) بدست آمد، در نهایت معادله ریاضی رابطه بین آورد سالانه زیرحوزه‌ها با دوره بازگشت‌های مختلف در رابطه با مساحت زیرحوزه‌ها در كل منطقه حوزه آبخيز سد سفيد‌رود معرفي ‌شد،

۵)      ارائه نقشه شدت فرسایش و رسوبزایی در واحدهای مارنی استان به روش BLM ، شبیه ساز باران و سیمای فرسایش و ارزیابی دقت هر یک از این روشها

۶)      بررسی اشکال فرسایشی موجود در مارن‌های استان زنجان و رابطه آن با خصوصیات فیزیکوشیمیایی واحدهای مارنی و ارائه را هکارهای مناسب برای مقابله و کنترل آنها، تهیه نقشه دقیق سیمای فرسایشی واحدهایی مارنی استان

۷)      مکانیابی و تهیه اطلس مناطق مستعد احداث سامانه پخش سیلاب در استان زنجان بر اساس نتایج بدست آمده از این مکانیابی در حدود ۵۴۰ هزار هکتار یعنی ۲۴ درصد از مناطق استان دارای پتانسیل احداث سامانه های پخش سیلاب می باشند.

۸)      بررسی و تحقیق در مورد روشهای مناسب استفاده از سامانه های سطوح آبگیر برای استفاده از حداقل بارشهای موجود در استان جهت ایجاد و گسترش باغات دیم به منظور توانمند سازی حوزه نشینان و همچنین حفاظت از خاک اراضی شیبدار صورت گرفته و نتایج آن بصورت کارگاههای آموزشی، سخنرانی و مقالات علمی و پژوهشی انتشار یافته است.

۹)      تهیه نقشه شدت فرسایش ویژه در سطح اراضی استان که این نقشه می توان در برنامه ریزی و اولویت بندی انجام عملیات آبخیزداری برای کنترل و کاهش فرسایش و رسوبزایی اراضی استان مورد استفاده قرار گیرد.

 

امکانات مزرعه و آزمایشگاهی بخش

 

 1  2  3  

سرریز در ایستگاه تحقیقات پخش سیلاب قره چریان

ایستگاه تحقیقات پخش سیلاب قره چریان کانال انتقال آب در ایستگاه تحقیقات پخش سیلاب قره چریان  

 

مجموع فعالیت های علمی و پژوهشی بخش

 

طرح ها/پروژه ها مقالات علمی- پژوهشی مقالات همایشی مقالات علمی- ترویجی نشریات ترویجی پایان نامه دانشجویی
راهنما مشاور  
۶۴ ۵۷ ۲۶۰ ۵۰ ۵۰ ۶ ۲۰

طرحها/پروژه‌های تحقیقاتی در دست اجرا

ردیف عنوان مجری سال اجرا
۱

تعيين قلمرو محدوده هاي بياباني استان زنجان و شناسايي و معرفي گونه هاي گياهي سازگار و قابل تکثير و کشت در اين مناطق(طرح جامع)

پرويز عبدي نژاد

۱۳۹۵
۲

تعيين قلمرو جغرافيايي محدوده مناطق بياباني استان زنجان

پرويز عبدي نژاد

۱۳۹۵
۳

بررسی تاثیر کاربرد مواد سوپر جاذب در رشد ۳ گونه درختی مثمر دیم و سامانه های سطوح آبگیر مدیریت شده

پرويز عبدي نژاد

۱۳۹۳
۴

مكان يابي احداث سامانه هاي تغذيه مصنوعي آبخوان در حوزه آبخيز رودخانه همايون (مطالعه موردي شهرك گلخانه اي زنجان)

پرويز عبدي نژاد

۱۳۹۷
۵

شناسایی و اولویت‌بندی عوامل عدم مشارکت پایدار جوامع روستایی در طرح‌های آبخیزداری (مطالعه موردی: حوزه‌های آبخیز منتخب استان زنجان) (طرح جامع)

پرويز عبدي نژاد

۱۳۹۷
۶

پروژه : شناسایی و اولویت‌بندی عوامل عدم مشارکت پایدار جوامع روستایی در طرح‌های آبخیزداری در حوزه آبخیز کینه ورس۳شهرستان ابهر

پرويز عبدي نژاد

۱۳۹۷
۷

پروژه : شناسایی و اولویت‌بندی عوامل عدم مشارکت پایدار جوامع روستایی در طرح‌های آبخیزداری در حوزه آبخیز ایچ شهرستان ایجرود

پرويز عبدي نژاد

۱۳۹۷
۸

پروژه : شناسایی و اولویت‌بندی عوامل عدم مشارکت پایدار جوامع روستایی در طرح‌های آبخیزداری در حوزه آبخیز قزل تپه شهرستان زنجان

علیرضا رابط

۱۳۹۷
۹

پروژه : شناسایی و اولویت‌بندی عوامل عدم مشارکت پایدار جوامع روستایی در طرح‌های آبخیزداری در حوزه آبخیز اعلاء رودشهرستان طارم

جعفر خلفی

۱۳۹۷
۱۰

ارزیابی و واسنجی مدل بیلان انرژی سطحی SEBAL در تعیین تبخیر-تعرق دشت های متأثر از پخش سیلاب

پرويز عبدي نژاد ۱۳۹۷